ŚWIATOWY DZIEŃ ŚWIADOMOŚCI AUTYZMU

Marta Skiba, Barbara Szczęch

2 kwietnia w naszym przedszkolu obchodziliśmy Światowy Dzień Świadomości Autyzmu. Jego celem było propagowanie wiedzy na temat autyzmu.....

Przedszkolaki na znak solidarności z osobami w spektrum autyzmu przyszły ubrane na niebiesko. W przedszkolu odbyły się zajęcia mające na celu budowanie wśród dzieci wrażliwości społecznej. W trakcie zajęć zwrócono uwagę na potrzebę większej empatii i tolerancji dla odmiennych możliwości i potrzeb osób w spektrum autyzmu. Dzieci w temat autyzmu wprowadziła krótka bajka edukacyjna „Jaś i niebieskie motyle” która w prosty sposób wyjaśniła, jak funkcjonują osoby z autyzmem. Proste ćwiczenia sensoryczne pomogły dzieciom zrozumieć, w jaki sposób działają zmysły osób z autyzmem. Dzieci w trakcie zajęć poznały charakterystyczne cechy osób z autyzmem, dowiedziały się, z jakimi kłopotami mogą mierzyć się te osoby, jakie emocje odczuwają oraz jak być dobrym przyjacielem takiej osoby. Dowiedziały się też, że osoby w spektrum autyzmu inaczej odbierają świat, inaczej pokazują swoje emocje, ale tak samo lubią zabawę, chcą mieć przyjaciół i chcą być szczęśliwi. Przedszkolaki wykonywały prace plastyczne - niebieskie motyle - jako symbol autyzmu.
Celem akcji było skupienie się na akceptacji i wspieraniu osób w spektrum autyzmu.

FOTORELACJA - KLIKNIJ W ZDJĘCIE

 

CZYM JEST AUTYZM ?

Autyzm, czyli spektrum autyzmu, wpływa na to w jaki sposób osoba komunikuje, nawiązuje relacje  i doświadcza świata.

Autyzm, według aktualnej wiedzy, przypisany jest do kategorii zaburzeń neurorozwojowych. Oznacza to, że osoby autystyczne rozwijają się inaczej niż większość ludzi. Mózg osoby autystycznej od początku życia działa i rozwija się w niestandardowy sposób, co sprawia, że cały rozwój przebiega inną ścieżką. Autyzm nie jest chorobą i nie jest czymś, co można wyleczyć – jest trwały i stanowi część tego, kim dana osoba jest.

Autyzm rozumiemy jako spektrum, ponieważ obejmuje duże zróżnicowanie zachowań i cech. Oznacza to, że każda osoba autystyczna rozwija się i funkcjonuje na co dzień nieco inaczej.

Autyzm diagnozuje się u około 1-2% dzieci w Europie. Występuje u chłopców około 3-4 razy częściej niż u dziewczynek.

Objawy autyzmu u dziewczynek mogą być pomijane a dziewczynki w spektrum autyzmu mogą nie otrzymywać diagnozy lub otrzymywać ją późno.
 

Objawy autyzmu

Autyzm jest diagnozowany na podstawie zachowań i cech w 2 obszarach (tzw. diada autyzmu):

1. Deficyty zdolności nawiązywania i utrzymywania interakcji społecznych i komunikacji społecznej
2. Powtarzalne, ograniczone, nieelastyczne wzorce zachowań, zainteresowań i aktywności

Interakcje społeczne

Osoby z autyzmem mają trudność w rozumieniu zachowania innych ludzi, często trudno jest im zrozumieć jak inne osoby się czują i co mają na myśli. Wyzwaniem jest dla nich im nawiązywanie przyjaźni i dogadywanie się z ludźmi w codziennych sytuacjach. Osoby w spektrum autyzmu mogą mieć trudności w rozumieniu gestów i odczytywaniu mimiki twarzy.

Objawy autyzmu w zakresie interakcji społecznych to m. in:

• małe dzieci nie próbują zainteresować rodzica tym co jest interesujące dla nich np. brak wskazywania palcem rzeczy, które są interesujące
• mniej typowe sposoby okazywania ludziom zainteresowania lub brak świadomości ich obecności
• unikanie kontaktu wzrokowego
• trudności w inicjowaniu kontaktu, angażowaniu się w aktywności w grupie, zdobywaniu przyjaciół
• brak wchodzenia w role i udawania w zabawie (tzw. zabawa “na niby”)
• brak naśladowania
• trudności w rozumieniu uczuć lub mówieniu o uczuciach
• brak dzielenia się się osiągnięciami lub zainteresowaniami
   

Komunikacja

Część osób z autyzmem nie mówi, ale używa innych form komunikacji np. wskazywanie obrazków  w książkach do komunikacji lub pisanie. Osoby, które świetnie posługują się mową wysławiają się  w sposób, który może wydawać się nietypowy lub usztywniony. Osoby w spektrum autyzmu często powtarzają te same słowa lub wyrażenia (to tzw. echolalia).

Objawy autyzmu w zakresie komunikacji to m. in:

• mimika twarzy jest niedostosowana do wypowiedzi
• trudności z odczytywaniem mimiki twarzy, tonu głosu, gestów rozmówcy
• nietypowy ton głosu lub nietypowy rytm mowy np. wymawianie każdego zdania jak pytania
• powtarzanie słów lub zdań tzw. echolalia np. w odpowiedzi na pytanie, powtarza je, zamiast udzielenia odpowiedzi
• wypowiedzi mogą sprawiać wrażenie nieadekwatnych do sytuacji
• trudność w komunikowaniu potrzeb lub pragnień
• branie wypowiedzi zbyt dosłownie – nie rozumienie poczucia humoru, ironii, metafor
   

Usztywnione zachowania

Osoby z autyzmem często silnie przywiązują się do wzorców lub rutyn np. chodzenie zawsze tą samą drogą, układanie rzeczy na półce zawsze w tej samej kolejności, jedzenie posiłku w określony sposób. Nie lubią zmian a nieoczekiwane wydarzenia bywają dla nich bardzo stresujące. Często też bardzo silnie angażują się w zainteresowanie jednym albo kilkoma tematami. Tematy i zakres tych zainteresowań mogą być bardzo różne np. fascynacja jedną określoną liczbą, pociągami, butami na obcasach, fizyką kwantową.

Objawy autyzmu w zakresie usztywnionych zachowań to m. in:

• przywiązanie do rutyny np. dziecko nalega na chodzenie dokładnie tą samą drogą do przedszkola, szkoły lub jedzenie na tym samym talerzu
• trudności z adaptacją do zmian w planie lub w środowisku np. przemeblowanie, zmiana godziny wyjścia do szkoły
• nietypowe przywiązanie do zabawek lub obiektów tj. klucze, włączniki światła, nitki
• zainteresowanie wąską dziedziną wiedzy np. rozkłady jazdy tramwaju, dinozaury, opera, liczby, odkurzacze określonej marki
• spędzanie dużej ilości czasu na układaniu zabawek w specyficzny sposób, obserwowaniu poruszających się przedmiotów (np. wentylator, pralka), koncentrowanie się na specyficznej części przedmiotu (np. kółko od auta)
• wielokrotne powtarzanie ruchów tj. trzepotanie rękami na wysokości oczu, kręcenie się wokół własnej osi – tzw. stereotypie ruchowe lub autostymulacje

 

Zmysły, które są zbyt wrażliwe lub za mało wrażliwe

Jednym z objawów autyzmu jest nietypowe odbieranie świata za pomocą zmysłów. Osoby  w spektrum autyzmu mogą odczuwać zwykłe bodźce jako mało intensywne (np. nie czuje uścisku dłoni) albo zbyt intensywne (np. uścisk dłoni czuje tak silnie jak poparzenie).

Problemy z nadwrażliwymi zmysłami albo zbyt małym odczuwaniem przez zmysły mogą być bardzo dotkliwe. Część dorosłych osób z autyzmem mówi np. o tym, że kiedy patrzą drugiej osobie w oczy, to jest to dla nich przykre doświadczenie dyskomfortu lub nawet bólu. Niektórzy przebywając w tłocznym pomieszczeniu pełnym głośnych dźwięków opisują uczucie paniki i przeładowania bodźcami.

Co może wskazywać na trudności sensoryczne?

• zakrywanie uszu w reakacji na niektóre dźwięki
• niechęć do przytulania lub dotyku lub odwrotnie – poszukiwanie uczucia uścisku np. przykrywanie się ciężkimi kołdrami, mocne przytulanie, siedzenie w ciasnych przestrzeniach
• poszukiwanie wrażeń zmysłowych np. mocne podskakiwanie, wpatrywanie się w światło
• silne reakcje w odpowiedzi na bodźce np. płacz po dotknięciu specyficznej faktury przedmiotu np. sypkich rzeczy – piasek, kasza, ryż

Zdarza się, że osoby, które nie mają widocznych problemów z poruszaniem się i fizycznie z ich rękoma i nogami wszystko jest w porządku, mogą mieć problemy z wykonywaniem zwykłych ruchów tj. trzymanie długopisu, przeskoczenie przez skakankę. Mogą odczuwać swoje ciało jakby nie mieli nad nim pełnej kontroli. Takie trudności występują u niektórych osób autystycznych.
 

Wczesne rozpoznanie i wczesna interwencja

Symptomy autyzmu mogą być widoczne już w 1 i 2 roku życia. Jeśli jesteś rodzicem malucha i niepokoi Cię jego rozwój, nie warto odkładać konsultacji ze specjalistą. Objawy autyzmu u małych dzieci widoczne są zwłaszcza w sposobie komunikowania się z ludźmi.

Zachowania, które mogą wskazywać na spektrum autyzmu u dzieci poniżej 3 roku życia to:

• 6 miesiąc – dziecko nie uśmiecha się do osób w otoczeniu, nie wykazuje innej radosnej ekspresji
• 9 miesiąc – dziecko nie odwzajemnia uśmiechów, ekspresji twarzy, nie odpowiada na wydawane przez rodzica dźwięki
• 12 miesiąc – brak gaworzenia, brak reakcji na imię
• 14 miesiąc – brak gestu wskazywania palcem i brak innych gestów używanych do komunikacji np. gest papa
• 16 miesiąc – brak słów lub używanie tylko kilku słów
• 18 miesiąc – brak zabawy na niby (np. karmienie lalki)
• 24 miesiące – dziecko nie używa w sposób sensowny zdań złożonych z 2 słów (zdania powinny być wypowiadane spontanicznie, nie tylko powtarzane)

Wczesne rozpoznanie autyzmu jest bardzo ważne, ponieważ otwiera drogę do wsparcia dla malucha. Odpowiedni sposób mówienia do dziecka i zabawy oraz odpowiednia organizacja środowiska pomagają dziecku w uczeniu się, komunikowaniu i nawiązywaniu relacji. Zrozumienie tego jak dziecko funkcjonuje pomaga rodzicom w wypracowaniu dobrego środowiska dla całej rodziny.

Przyczyny autyzmu

Przyczyny autyzmu nie są dokładnie poznane, jednak współczesna wiedza wskazuje na to, że autyzm ma przede wszystkim podłoże genetyczne.

Nie istnieje pojedynczy gen, który wywołuje autyzm. Istnieje wiele genów i zmian w genach, które są związane z częstszym występowaniem autyzmu.

Na występowanie autyzmu wpływają też niektóre czynniki środowiskowe tj. wyższy wiek rodziców, infekcje wirusowe podczas ciąży, wcześniactwo, ciąże mnogie.

Przyczyny autyzmu są złożone to znaczy, że na występowanie autyzmu wpływają różne czynniki, które działają w różnym stopniu i w różnych kombinacjach.
 

Diagnoza autyzmu

Autyzm diagnozowany jest na podstawie zachowania i na podstawie historii rozwojowej tzn. tego w jaki sposób osoba rozwijała się od wczesnego dzieciństwa. Nie ma jednego testu, który pozwalałby na wykrycie autyzmu. Diagnoza polega zwykle na kilku spotkaniach ze specjalistami tj. psychiatra, psycholog, pedagog specjalny, logopeda. Rekomendowane jest, żeby był to tzw. zespół diagnostyczny czyli kilku specjalistów z różnych dziedzin. Czasem zdarza się, że diagnozę prowadzi jedynie psychiatra lub psycholog lub zespół psychologów, którzy po wykonaniu badań odsyłają do psychiatry.

Diagności prowadzą wywiad i obserwację. Podczas wywiadu pytają o wczesny rozwój, trudności, różne sytuacje z życia. Podczas obserwacji proponują zabawy, zadania lub tematy rozmów. Coraz częściej w Polsce stosowany jest złoty standard diagnozy autyzmu na świecie – obserwacja ADOS-2   i wywiad ADI-R. Po kilku spotkaniach zespół diagnostyczny przekazuje diagnozę. Formalnie osobą, która stawia diagnozę jest psychiatra. Po diagnozie rodzice powinni liczyć na pomoc w znalezieniu odpowiedniego wsparcia dla dziecka.
 

Typy autyzmu

Według obecnej wiedzy nie mówi się już o typach autyzmu takich jak: autyzm dziecięcy, autyzm atypowy i Zespół Aspergera. Te diagnozy są jeszcze używane przez niektórych specjalistów (i nie jest to błędem, bo w Polsce jesteśmy w trakcie wprowadzania nowej klasyfikacji diagnoz), ale już niedługo wszędzie zastąpi je tylko jedna diagnoza – zaburzenia ze spektrum autyzmu.
 

Wsparcie dla dziecka ze spektrum autyzmu

Sposoby na wspomaganie rozwoju i wsparcie dziecka są zawsze dobierane indywidualnie. Pomocy można szukać w poradniach psychologiczno-pedagogicznych (zwłaszcza tych wyspecjalizowanych w autyzmie), stowarzyszeniach, fundacjach oraz prywatnych ośrodkach diagnostyczno-terapeutycznych. Dobrze jest znaleźć doświadczonego i zaufanego specjalistę, który będzie koordynował wsparcie dziecka – wyznaczał cele, sprawdzał postępy i czuwał nad całą rodziną.

Każde dziecko w spektrum autyzmu ma indywidualną ścieżkę rozwoju, dlatego bardzo trudno jest mówić o tzw. rokowaniach, czyli o tym jak dziecko będzie sobie radziło za kilka-kilkanaście lat.

 

Mity czy fakty

Czy osoby z autyzmem są odizolowane i nie lubią ludzi?

Osoby dorosłe, które wspominają dzieciństwo często mówią o pragnieniu nawiązywania kontaktu z bliskimi i z rówieśnikami nawet, kiedy ich zachowanie wskazywało na coś odwrotnego. Osoby autystyczne chcą nawiązywać kontakty i znajomości!

Czy osoby z autyzmem nie okazują uczuć?

Osoby ze spektrum odczuwają takie same uczucia i okazują je na wiele sposobów. Często mówi się  o tym, że niektóre osoby autystyczne nie lubią przytulania, ale jest też wiele osób, które uwielbiają przytulanie.

Osoby z autyzmem są smutne czy radosne?

Nie ma takiej reguły. Osoby w spektrum autyzmu doświadczają wielu wyzwań a odnalezienie się  w świecie wymaga wytężonej pracy. Nie wyklucza to radości z życia i optymizmu.

Czy autyzm jest winą rodziców?

Zdecydowanie nieprawda. Wystąpienie autyzmu nie ma nic wspólnego z umiejętnością lub brakiem umiejętności bycia dobrym rodzicem.

Czy autyzm oznacza genialne umiejętności?

Zdarza się, że osoby ze spektrum autyzmu mają wybitne umiejętności w wąskiej dziedzinie np. szybkie liczenie w pamięci ogromnych cyfr, gra na instrumentach, rysowanie. Wiele osób ma szczególne talenty np. świetną pamięć, dobrą koncentrację uwagi lub umiejętność dostrzeganie wzorców. Jednak nie jest to regułą.